Manastiri u Crnoj Gori – najznačajnije pravoslavne svetinje

Manastiri u Crnoj Gori predstavljaju važan deo istorijskog, kulturnog i verskog nasleđa zemlje. Rasuti su od Boke Kotorske i primorja, preko Cetinja i centralne Crne Gore, do planinskih krajeva na severu. Među najpoznatijim svetinjama izdvajaju se manastir Ostrog, Cetinjski manastir, manastir Morača, manastir Piva, manastir Savina, manastir Ždrebaonik, manastir Dajbabe i manastiri na crnogorskom primorju.

Manastirski kompleksi u Crnoj Gori nastajali su tokom različitih istorijskih perioda, a pojedini potiču još iz srednjeg veka. U njihovim riznicama i bibliotekama sačuvani su brojni rukopisi, ikone, crkveni predmeti i druga svedočanstva o istoriji pravoslavlja i kulturnom razvoju ovog prostora. Zvanični spisak Mitropolije crnogorsko-primorske obuhvata veći broj muških i ženskih manastira na području Crne Gore.

 

Najpoznatiji manastiri u Crnoj Gori

Među manastirima koji imaju najveći istorijski, kulturni i verski značaj posebno se izdvajaju:

• Manastir Ostrog
• Cetinjski manastir
• Manastir Morača
• Manastir Piva
• Manastir Savina
• Manastir Ždrebaonik
• Manastir Dajbabe
• Manastir Praskvica
• Manastir Reževići
• Manastir Gradište
• Manastir Stanjevići
• Manastir Podmaine
• Manastir Svetog Arhangela Mihaila na Prevlaci
• Manastir Dobrska Ćelija
• Manastir Duljevo
• Manastir Rustovo

Ovi manastiri razlikuju se po vremenu nastanka, arhitekturi, istorijskim događajima i relikvijama koje se u njima čuvaju.

 

Manastir Ostrog

Manastir Ostrog jedan je od najpoznatijih pravoslavnih manastira u Crnoj Gori i jedno od najposećenijih hodočasničkih mesta na Balkanu. Nalazi se na Ostroškoj gredi, iznad Bjelopavlićke ravnice, na području opštine Danilovgrad.

Manastir je posebno povezan sa Svetim Vasilijem Ostroškim, čije se mošti čuvaju u pećinskoj crkvi Gornjeg manastira. Kompleks se sastoji od Donjeg i Gornjeg manastira, pri čemu je Gornji manastir smešten visoko u steni.

Ostrog je karakterističan po svom položaju i arhitekturi. Crkve Gornjeg manastira delimično su uklopljene u prirodnu stenu, zbog čega kompleks predstavlja jednu od najprepoznatljivijih verskih građevina u Crnoj Gori.

Istorija manastira vezana je za Svetog Vasilija Ostroškog, koji je u XVII veku delovao kao mitropolit hercegovački i koji je poslednje godine života proveo u Ostrogu. Manastir je tokom vremena više puta obnavljan i dograđivan.

Danas Ostrog posećuju vernici i hodočasnici iz Crne Gore, Srbije, Bosne i Hercegovine i drugih zemalja.

 

Cetinjski manastir

Cetinjski manastir nalazi se u istorijskom jezgru Cetinja i predstavlja jednu od najvažnijih pravoslavnih svetinja u Crnoj Gori.

Ovaj manastir je povezan sa istorijom Cetinja i nekadašnjom crnogorskom mitropolijom. Na njegovom mestu nalazio se stariji manastirski kompleks koji je tokom istorije stradao, nakon čega je podizan i obnavljan u različitim periodima.

Poseban značaj Cetinjskog manastira proizlazi iz relikvija i svetinja koje se u njemu čuvaju. Među njima se navode desna ruka Svetog Jovana Krstitelja, deo Časnog krsta i druge crkvene relikvije.

Cetinjski manastir je tokom vekova bio jedan od glavnih duhovnih i političkih centara istorijske Crne Gore.

 

Manastir Morača

Manastir Morača nalazi se u kanjonu reke Morače, u blizini Kolašina. Osnovan je u XIII veku i predstavlja jednu od najznačajnijih srednjovekovnih pravoslavnih svetinja u Crnoj Gori.

Manastir je zadužbina Stefana, sina kralja Vukana i unuka Stefana Nemanje. Glavna manastirska crkva posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice.

Posebnu vrednost imaju freske i ikonopis. Deo srednjovekovnog živopisa sačuvan je u crkvi, dok je kompleks tokom kasnijih perioda više puta obnavljan.

Morača predstavlja značajan primer srednjovekovne sakralne arhitekture i umetnosti na prostoru današnje Crne Gore.

 

Manastir Piva

Manastir Piva nalazi se u severozapadnom delu Crne Gore, u oblasti Pive, nedaleko od Plužina. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice.

Manastir je podignut u XVI veku, a njegov nastanak vezuje se za rad Pivskog bratstva i tadašnje crkvene velikodostojnike. Posebno mesto u istoriji manastira zauzima mitropolit Savatije Sokolović.

Manastir Piva poznat je po bogatom živopisu, ikonama, rukopisima i crkvenim predmetima. Tokom izgradnje akumulacionog jezera Piva, prvobitna lokacija manastira našla se u području koje je bilo ugroženo potapanjem, pa je crkva u celini preneta na novu lokaciju.

Zbog toga Manastir Piva predstavlja i izuzetan primer zaštite kulturnog nasleđa.

 

Manastir Savina

Manastir Savina nalazi se u blizini Herceg Novog, na ulazu u Bokokotorski zaliv. Kompleks se sastoji od više crkava i predstavlja jednu od najpoznatijih pravoslavnih svetinja na crnogorskom primorju.

U manastirskom kompleksu nalaze se Velika i Mala crkva Uspenja Presvete Bogorodice, kao i crkva Svetog Save.

Prema podacima Mitropolije crnogorsko-primorske, Mala crkva je podignuta početkom XI veka, dok je Velika crkva građena kasnije, u XVII i XVIII veku. Manastir je kroz istoriju bio povezan sa monasima koji su u Boku dolazili iz manastira Tvrdoš.

Savina je posebno poznata po svojoj riznici i biblioteci. U njima se čuva značajna zbirka crkvenih predmeta, rukopisa i drugih istorijskih svedočanstava. Zvanični sajt manastira Savina ističe njegov značaj za pravoslavnu tradiciju Boke Kotorske.

 

Manastir Ždrebaonik

Manastir Ždrebaonik nalazi se u blizini Danilovgrada, na levoj obali reke Zete. Posvećen je Svetom arhangelu Mihailu.

Prema predanju, manastir potiče iz XIII veka, a njegovo osnivanje vezuje se za Stefana Vukanova Nemanjića. Pominje se i kao metoh manastira Morače.

Tokom istorije Ždrebaonik je više puta stradao i obnavljan. Današnja crkva podignuta je na mestu starijih objekata, dok je manastirski kompleks tokom vremena menjao izgled.

U manastiru se čuvaju **mošti Svetog Arsenija Sremca**, naslednika Svetog Save na mestu arhiepiskopa srpskog, kao i deo moštiju Svete Fevronije. Od 1991. godine Ždrebaonik je ženski manastir.

 

Manastir Dajbabe

Manastir Dajbabe nalazi se u blizini Podgorice. Poseban je po tome što je glavna crkva manastira smeštena u prirodnoj pećini.

Manastir je posvećen Uspenju Presvete Bogorodice, a nastanak svetinje vezuje se za kraj XIX veka i monaha Simeona Popovića, poznatog kao Sveti Simeon Dajbabski.

Pećinska crkva ima neobičan raspored i unutrašnjost ukrašenu freskama. Zbog karakterističnog položaja i izgleda, Dajbabe se razlikuju od većine drugih manastira u Crnoj Gori.

Manastir se nalazi na području Podgorice i jedan je od značajnijih verskih objekata u njenoj okolini. Turistička organizacija Podgorice među manastirima i svetinjama u okolini grada navodi Dajbabe, Ćeliju Pipersku, Dugu i druge manastirske komplekse.

 

Manastir Praskvica

Praskvica nalazi se iznad Miločera, u blizini Svetog Stefana, na crnogorskom primorju. Jedan je od najpoznatijih pravoslavnih manastira na području Budvanske rivijere.

Manastirski kompleks nalazi se u brdovitom području iznad obale, a njegov položaj omogućava pogled prema okolnom primorju.

Istorija Praskvice vezuje se za srednjovekovni period, dok je kompleks tokom narednih vekova više puta obnavljan. Manastir je kroz istoriju bio važan duhovni centar Paštrovića.

 

Manastir Reževići

Reževići nalazi se između Petrovca i Svetog Stefana. Smešten je u blizini Jadranskog mora i predstavlja jednu od važnijih pravoslavnih svetinja na crnogorskom primorju.

Kompleks čine dve crkve, a istorija manastira povezana je sa srednjovekovnim periodom i plemenom Paštrovići.

Manastir je tokom istorije više puta stradao, naročito u periodima ratova i napada na primorje, ali je obnavljan i sačuvao svoju funkciju.

 

Manastir Gradište

Gradište nalazi se u blizini Buljarice, na području Paštrovića. Kompleks je smešten iznad obale i sastoji se od više crkava.

Manastir ima dugu istoriju i bio je važan verski centar lokalnog stanovništva. Njegove crkve ukrašene su freskama, a kompleks je više puta obnavljan.

Kao i Praskvica i Reževići, Gradište predstavlja deo istorijskog niza pravoslavnih manastira koji se nalaze duž crnogorskog primorja.

 

Manastir Stanjevići

Manastir Stanjevići nalazi se iznad Budve, u području iznad Budvanske rivijere. U istoriji Crne Gore imao je značajnu ulogu, naročito tokom XVIII veka.

Manastir je bio povezan sa crnogorskim mitropolitima i jedno vreme predstavljao važno administrativno i duhovno središte.

Tokom istorije je stradao i napuštan, a kasnije je obnovljen.

 

Manastir Podmaine

Manastir Podmaine nalazi se u blizini Budve. U istorijskim izvorima povezuje se sa plemenom i područjem Paštrovića, a kroz istoriju je imao važnu duhovnu ulogu.

Kompleks je više puta obnavljan, dok je savremena obnova omogućila nastavak monaškog života.

 

Manastir Svetog Arhangela Mihaila na Prevlaci

Manastir Svetog Arhangela Mihaila nalazi se na ostrvu Prevlaka kod Tivta, poznatom i kao Miholjska Prevlaka.

Prevlaka ima dugu istoriju i bila je jedno od važnih crkvenih središta na prostoru Boke Kotorske. Manastirski kompleks povezuje se sa srednjovekovnim periodom, dok su arheološka istraživanja ukazala na slojevitu istoriju lokaliteta.

Danas je Prevlaka jedna od prepoznatljivih pravoslavnih svetinja Boke.

 

Dobrska Ćelija

Manastir Dobrska Ćelija nalazi se u Dobrskom Selu kod Cetinja. Prema dostupnim podacima, manastir potiče iz XV veka i povezuje se sa periodom vladavine Ivana Crnojevića.

Manastir je imao značajnu ulogu u istoriji Cetinja. Nakon razaranja starog Cetinjskog manastira krajem XVII veka, Ćelija Dobrska bila je privremeno sedište cetinjskih mitropolita.

Posebno mesto u istoriji manastira zauzima prosvetni rad. Prema dostupnim podacima, Petar II Petrović Njegoš je 1842. godine u manastiru otvorio narodnu školu.

 

Manastir Duljevo

Manastir Duljevo nalazi se u Paštrovićima, u zaleđu crnogorskog primorja. Posvećen je Svetom arhiđakonu Stefanu.

Manastir ima srednjovekovne korene i kroz istoriju je bio povezan sa drugim svetinjama i monaškim centrima na području Paštrovića.

Zbog položaja u brdima iznad Budvanske rivijere, Duljevo je deo istorijske mreže manastira koja je vekovima povezivala unutrašnjost Paštrovića sa primorjem.

 

Manastir Rustovo

Manastir Rustovo nalazi se iznad Svetog Stefana, u području Paštrovića. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice.

Kompleks se nalazi u prirodnom ambijentu iznad obale, a istorija lokaliteta povezana je sa srednjovekovnim periodom. Danas je Rustovo ženski manastir.

 

Manastiri u okolini Podgorice

Podgorica i njena šira okolina imaju više značajnih pravoslavnih svetinja. Pored Dajbaba, posebno se izdvajaju **manastir Ždrebaonik, Ćelija Piperska i manastir Duga**.

Manastir Ždrebaonik nalazi se u blizini Danilovgrada, dok se Ćelija Piperska nalazi u istorijskoj oblasti Pipera. Manastir Duga smešten je u kanjonu Morače i predstavlja jednu od svetinja centralnog dela Crne Gore.

Turistička organizacija Podgorice u svom vodiču među svetinjama u okolini grada posebno navodi Ostrog, Moraču, Ždrebaonik i Cetinjski manastir.

Manastiri na crnogorskom primorju

• Crnogorsko primorje ima veliki broj istorijskih pravoslavnih manastira. Najpoznatiji su:
• Manastir Savina kod Herceg Novog
• Manastir Svetog Arhangela Mihaila na Prevlaci kod Tivta
• Manastir Praskvica kod Svetog Stefana
• Manastir Reževići kod Petrovca
• Manastir Gradište kod Buljarice
• Manastir Duljevo
• Manastir Rustovo
• Manastir Podmaine kod Budve
• Manastir Podlastva kod Grblja
• Manastir Svetog Save na Savinoj Glavici

Zvanični spisak Mitropolije crnogorsko-primorske među manastirima navodi veliki broj svetinja na području Boke, Budvanske rivijere, Bara i drugih delova crnogorskog primorja.

 

Manastiri u severnoj Crnoj Gori

I sever Crne Gore ima značajne srednjovekovne i novovekovne manastire. Među poznatijima su **manastir Piva, manastir Dobrilovina, manastir Đurđevi Stupovi, manastir Podmalinsko, manastir Bijela i manastir Kosijerevo**.

Ove svetinje nastajale su u različitim istorijskim okolnostima i često su bile povezane sa važnim srednjovekovnim državama, plemenskim oblastima i kasnijim crkvenim organizacijama.

Koliko manastira ima u Crnoj Gori?

Broj manastira zavisi od toga da li se u spisak uključuju samo aktivni manastiri ili i stare svetinje, manastirski lokaliteti, obnovljeni objekti i manastiri u obnovi.

Zvanični spisak Mitropolije crnogorsko-primorske obuhvata posebne kategorije muških i ženskih manastira, dok se u širem istorijskom smislu na prostoru današnje Crne Gore nalazi veći broj manastirskih lokaliteta.

Zbog toga ne postoji jedan jednostavan broj koji obuhvata sve istorijske manastire i monaške komplekse.